Harish Rana Euthanasia Case : भारतात पहिल्यांदाच सुप्रीम कोर्टाकडून ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला आहे. हा निर्णय हरिश राणा यांच्यासाठी आला आहे, जो 13 वर्षांपासून कोमात होता आणि जीवनरक्षक यंत्रणेवर अवलंबून होता.
गझियाबाद : 11-03-2026
भारतात सुप्रीम कोर्टाने बुधवारी (11 मार्च 2026) पहिल्यांदाच (Harish Rana Euthanasia Case) ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला. कोर्टात पहिल्यांदाच निष्क्रिय इच्छामृत्यूच्या प्रकरणाला मंजुरी दिली. न्यायालयाने गझियाबाद येथील हरीश राणा यांच्या वैद्यकीय सहाय्य प्रणाली काढून टाकण्याते आदेश दिले. हरिशच्या कुटुंबाने वैद्यकीय सहाय्य आणि निष्क्रिय इच्छामृत्यू काढून टाकण्याती विनंती करणारी याचिका दाखल केली होती.
हरिश 13 वर्षांपासून अंथरूणाला खिळून आहे. कॉलेजमध्ये झालेल्या अपघातात त्याच्या डोक्याला मार लागला. ज्यामुळे मेंदूला दुखापत झाली होती. तेव्हापासून तो याच स्थितीत आहे. गझियाबादचा रहिवासी 32 वर्षीय हरिश राणा केवळ मशीन आणि ट्युूबवर जगत होता. परंतु आता, त्याच्या वडिलांच्या विनंतीवरून, न्यायालयाने जीवनरक्षक यंत्रणा काढून टाकण्याची परवानगी दिली आहे.
न्यायमूर्ती जे.बी. पारडीवाला आणि के.व्ही विश्वनाथन यांच्या खंडपीठाने म्हटले की, हरीश राणा यांना ज्या पद्धतीने जिवंत ठेवले जात आहे ते जीवन सहाय्य प्रणाली म्हणून पाहिले पाहिजे. त्यांनी म्हटले की जेव्हा एखादा रूग्ण स्वतःचे निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा त्याच्या जवळच्या लोकांनी त्यांच्या सर्वोत्तम हिताचा निर्णय घ्यावा.
न्यायालयाने म्हटले की, 13 वर्षांत हरीशची प्रकृती सुधारलेली नाही. जर रूग्णाला उपचारांचा फायदा होत असेल आणि तो बरा होण्याची शक्यता असेल तर कृत्रिमरित्या रूग्णाला जिवंत ठेवणे योग्य आहे. हा निर्णय 2018 च्या कॉमन कॉज निकालावर आधारित आहे, ज्याने सन्मानाने मरण्याचा मूलभूत अधिकार मान्य केला होता. न्यायालयाने असे म्हटले आहे की ही मार्गदर्शक तत्त्वे प्रत्यक्षात पहिल्यांदाच अंमलात आणली गेली आहेत.
कोण आहे हरिश राणा ? (Harish Rana Euthanasia Case)
हरिश राणा हा एक सुदृढ, शिक्षण घेणारा तरूण होता. 2013 मध्ये चंदिगडमधील त्यांच्या पेईंग गेस्ट हॉस्टेलच्या चौथ्या मजल्यावरून पडला. त्यानंतर त्याचे आयुष्य कायमचे बदलले, मेंदूला गंभीर दुखापत झाल्याने कायमचे व्हेजिटेटिव्ह अवस्थेत (बेशुद्धीती अवस्था, डोळे सहसा उघडे असताना) गेले. त्यांचे शरीर 100 % क्वाड्रिप्लेजिक झाले.
गेल्या 13 वर्षांत त्यांची प्रकृती सुधारली नव्हती. तो अंथरूणाला खिळून राहिला होता. ट्रेकओस्टोमी ट्यूबद्वारे श्वास घेत होते आणि पोटात टाकलेल्या पीईजी ट्यूबद्वारे क्लिनिकली ॲडमिनिस्ट्रेटेड न्यूट्रिशन (सीएएन) द्वारे पोषण घेत होते. वैद्यकीय अहवालात असे दिसून आले की त्यांना मोठ्या प्रमाणात बेडसोर्स झाले आहेत. डॉक्टरांनीन स्पष्टपणे सांगितले की बरे होण्याची कोणतीही आशा नाही.
वडिलांनी केली मुलाच्या मृत्यूची विनंती (Harish Rana Euthanasia Case)
हरिशची वडील वर्षानुवर्षे त्यांच्या मुलाच्या प्रकृतीचे काळजी घेत होते. मात्र शेवटी सर्वोच्च न्यायालयात गेले. 2024 मध्ये, त्यांनी दिल्ली उच्च न्यायालयात अपील केले, परंतु त्यांना कोणताही दिलासा मिळाला नाही. त्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाने या प्रकरणाची दखल घेतली. न्यायालयाच्या एम्सच्या तज्ञांचा समावेश असलेले प्राथमिक आणि माध्यमिक वैद्यकीय मंडळ स्थापन केले.
दोन्ही मंडळांनी एकमताने सांगितले की हरीशची प्रकृती अपरवर्तनीय आहे. उपचार सुरू ठेवणे हे त्याचे जैविक अस्तित्व वाढवत होते आणि त्याचा कोणताही फायदा देत नव्हते. पालक आणि वैद्यकीय मंडळ दोघेही सहमत होते की CAN सारखे उपचार बंद करणे त्याच्या हिताचे आहे. न्यायमूर्ती जे.बी. पार्डीवाला यांनी अहवाल वाचल्यानंतप सांगितले की हा एक दुःख निष्कर्ष आहे आणि मुलाला उपचाराशिवाय सोडता येणार नाही.
न्यायलयाने म्हटले की, जेव्हा दोन्ही मंडळ सहमत झाली तेव्हा न्यायालयाच्या हस्तक्षेपाची आवश्यकता नव्हती. तथापी, हे पहिलेच प्रकरण असल्याने, न्यायालयाने स्वतःचे निर्णय दिला. या निर्णयात असे भर देण्यात आला की हरीशसाठी CAN सह सर्व जीवदायी उपचार ताबडतोब बंद करावेत किंवा थांबवावेत.
एम्सने हरीशला त्यांच्या पॅलिएटिव्ह केअर सेंटरमध्ये दाखल करावे आणि त्याच्या घरातून बदलीसाठी पूर्ण सुविधा उपलब्ध करून द्याव्यात.
रूग्णाची प्रतिष्ठा राखली जाईल अशी माघार योजना असावी. उच्च न्यायालयांनी वैद्यकीय मंडळाच्या निर्णयाची माहिती न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांना कळविण्याते निर्देश देण्यात आले आहेत.
केंद्र सरकारने प्रत्येक जिल्ह्याच्या मुख्य वैद्यकीय अधिकाऱ्यांकडे दुय्यम वैद्यकीय मंडळासाठी नोंदणीकृत डॉक्टरांचा एक पॅनल असल्याची खात्री करावी. या प्रकरणी केंद्र सरकारने एक व्यापक कायदा करावा अशी शिफारस न्यायालयाने केली.
